'Ik leef voor technologie aan de rand van het ravijn' - Solarus
17621
post-template-default,single,single-post,postid-17621,single-format-standard,ajax_fade,page_not_loaded,,qode-title-hidden,qode-theme-ver-10.0,wpb-js-composer js-comp-ver-4.12,vc_responsive

‘Ik leef voor technologie aan de rand van het ravijn’

Auteur: Eric van den Outenaar – 02 april 2016

Bron: http://www.volkskrant.nl

 

‘Een goeroe verkoopt kletspraatjes, ik vertel mijn eigen verhaal’, zegt Leen Zevenbergen (57). De ondernemer annex managementgoeroe staat in zijn nieuwe fabriek in Venlo met zijn hand te zwaaien voor een poster met daarop glinsterende zonnepanelen, klaar om de wereld te veroveren met zijn nieuwe start-up Solarus (zie kader). Maar als zijn vorige bedrijf ter sprake komt, gaat hij zitten, kromt zijn rug en legt zijn handen in een kom voor zich op tafel, de toppen van zijn vingers trillend tegen elkaar.

Want de man die meer dan twintig start-ups heeft opgebouwd, naam maakte in Silicon Valley en al decennia met zijn boodschap van meer creativiteit en lef aan de top van organisaties lawaai maakt, ging enkele jaren geleden zelf hard onderuit.

In 2010 werd Zevenbergen bestuursvoorzitter van het toen nog zelfstandige, maar slecht presterende beursbedrijf Qurius, op een koers van 18 cent per aandeel. Hier kon de doorgewinterde ondernemer eens laten zien wat hij allemaal in huis had. Hij zou van het ingeslapen ict-concern – zo’n 1.000 man groot, in verscheidene landen actief maar verlieslatend – weer een winstgevende en vooral hippe marktleider maken.

Maar terwijl hij druk bezig was de vergadercultuur en managementlagen af te schaffen en thuiswerken en aandelenpakketten voor werknemers in te voeren, doemde er een veel groter probleem op.

Een Duitse medewerker bleek al jaren bezig te zijn eigen ‘koninkrijk te stichten’ door allerlei opdrachten binnen te slepen bij bedrijven die achteraf wanbetalers bleken. In 2012 belandde Qurius in acute betalingsproblemen. Via een zakelijke schijnbeweging – de verkoop van het hele bedrijf met verlies – wist Zevenbergen de onderneming voor een bankroet te behoeden. De vestiging in Zaltbommel, waar het hoofdkantoor zat, was gered, alleen wel als dochter van een Frans bedrijf.

De vraag is dus hoe de verkondiger van het Amerikaanse ondernemersoptimisme na de val van Qurius weer is opgestaan. Zevenbergen houdt een oog gericht op zijn mobieltje, dat pal voor hem op tafel ligt en regelmatig rinkelt.

 

Waar ging het mis?

‘Je kunt ook zeggen: waar ging het goed? De banen waren gered. En we waren niet failliet.’ Een glimlach: ‘Net niet.’

U wilde een Google in Zaltbommel maken. Daar kwam niets van terecht.

‘Als je me vraagt: Was het teleurstellend?, zeg ik: Ja. Ik heb vele bedrijven gehad, en daar zaten missers tussen. Na Qurius heb ik het voor het eerst maanden thuis op de bank gezeten, ik had het even helemaal met bedrijven leiden gehad. Achteraf had ik er nooit aan moeten beginnen.’

Waarom niet?

‘Ik werd te veel als een hype binnengehaald.’

Maar daar was u toch zelf ook bij?

‘Ja, vooraf zei ik ook: bah, wat een saai bedrijf. Als er nu één onderneming is waar ik niet zou willen werken, is deze het. De raad van commissarissen zei: daarom willen we jou, om dat te veranderen. Maar dat bleek achteraf allemaal tegen te vallen.’

Een beetje naïef?

‘Iedereen maakt fouten. Wat ik toen even vergat, is dat ik vooral goed ben in het opbouwen van bedrijven. Dit vind ik leuk – vanuit niets een bedrijf scheppen. Bij Qurius moest ik opeens een bestaand bedrijf in de lucht gaan houden. In plaats van een bouwer hadden ze eigenlijk behoefte aan een crisismanager. Ook was het mijn eerste keer als hoogste directeur bij een beursbedrijf. En nu weet ik: daar ben ik ongeschikt voor.’

Hoe kwam u daar achter?

‘Ik heb altijd geroepen dat managers moeten losbreken uit het keurslijf, nu zat ik opeens in een aandeelhoudersvergadering een vooraf geschreven tekst op te lezen. En als ik terecht vond dat een kritische aandeelhouder een punt had, moest je daar vooral niet je vrij over praten. Alles kan immers de koers laten bewegen. Ik dacht: help, dit ben ik niet.’

(Tekst gaat verder onder de afbeelding)

Leen Zevenbergen.

Leen Zevenbergen. © Mike Roelofs

 

Prikklok

Zevenbergen begon ooit als accountant bij Philips, maar nam op 24-jarige leeftijd ontslag na een discussie met zijn manager over de prikklok. Hij kwam om kwart over zeven binnen, de norm was acht uur. Eerder komen mocht, maar of hij dan wel gewoon om acht uur van de zevende etage naar beneden kon komen om te klokken. ‘En toen ik zei: en dan zeker om vijf uur weer? Ja, zei hij. Blij dat ik dat zelf geraden had. Ik: Zullen we dan gewoon iemand aannemen die voor iedereen klokt? Hij: Nee!’, vertelt Zevenbergen droogkomisch op een podium in een van zijn YouTube-video’s.

Zijn broer, ook ondernemer, haalde hem begin jaren tachtig naar Silicon Valley, waar hij een pionier werd in de wereld van kunstmatige intelligentie en binnenliep met de verkoop van zijn start-up Bolesian aan het automatiseringsconcern Capgemini. Daarna volgde een hele trits aan softwareondernemingen, met als meest spectaculaire Electrogig, een bedrijf dat virtuele studio’s wilde bouwen voor Amerikaanse zenders, maar waar hij twintig jaar te vroeg mee was. ‘Ik leef voor technologie die op de rand van het ravijn balanceert. Of het wordt een hit, of helemaal niks.’

Toen hij eind jaren negentig korte tijd bij Philips terugkeerde – als Nederlandse baas van automatiseringsdochter Origin – hield hij een dag lang kantoor in de lift, om zijn personeel – 7.000 man – beter te leren kennen. Ook schafte hij per decreet de prikklok af. Zevenbergen: ‘Er klonk luid applaus. Toch bleef dat verdraaide ding hangen. Nu had ik de vakbond tegen.’

Zijn ervaringen tekende hij later op in het boek En nu laat ik mijn baard staan, een pleidooi voor minder regel- en rapportagezucht op de werkvloer. Meer dan 60 duizend exemplaren gingen er over de toonbank. Het maakte Zevenberg een geliefde spreker voor kantoorpersoneel. ‘Iedereen voelt zich ondernemer. Ik geef ze energie.’

Zevenbergen – getrouwd, vijf kinderen – beleefde zijn hoogtepunt als ‘goeroe’ misschien wel rond het begin van deze eeuw. In de nasleep van de dotcomcrisis timmerde hij aan de weg met creativiteitssessies voor ‘onzekere’ topmannen op zoek naar internetinnovaties. Samen met een voormalige rockpianist van Frank Zappa exploiteerde hij een ‘ideeënfabriek’. De Zappa-man vanuit San Francisco, Zevenbergen vanuit Den Dolder. Het motto van de ‘bedrijfsfluisteraars’: topmannen moeten weg uit het kantoor, de stropdassen af, spijkerbroeken en T-shirts aan. Menige topmanager van aan het Damrak genoteerde bedrijven filosofeerde er met de voetjes op de bank voor zijn open haard op los. Hoogtepunt: de managers moesten met speelgoedpoppetjes in de zandbak ‘hun verhaal uitbeelden’. Zevenbergen: ‘Voor de goede orde: ze stonden naast de bak, en niet erin.’

Het zijn de trucs waarmee Zevenbergen de managementwereld uit zijn comfortzone haalde. ‘Op 4-jarige leeftijd ben je het vindingrijkst, maar gaandeweg wordt dit vermogen om te verbeelden uit je geslagen, helemaal als je eenmaal de leider bent van een bedrijf. De hele dag omringen topmannen zich door juristen en procedures, er is kraak noch smaak aan ze te beleven.’ Of de exercities ook echt iets opleverden, naast brood op de plank voor hemzelf ? ‘Ja, echt wel. Allerlei zakelijke vernieuwingen zijn er ontstaan. Wifi in trein bijvoorbeeld.’

 

En hoe ging dat na Qurius? Werd u minder geboekt?

‘Ik ben er zelf even mee gestopt, omdat je wel iets te vertellen moet hebben; jouw energie straalt uit op het publiek. Op een dag, na Qurius, stond ik voor een zaal met 3.000 verzekeringsagenten. Voorafgaand aan die lezing klonk er commentaar: hoe kun je deze man uitnodigen en tot hoofdspreker maken? De loser!’

En toen?

‘Ik ben er gaan staan, maar heb mijn opening aangepast: dus jullie werken in de verzekeringswereld? Nou, dan hebben jullie het momenteel knap zwaar, hè? Ik voorspel dat over twee jaar de helft van jullie failliet is. En ik kan jullie vertellen wat je dan moet doen. Waarop de zaal stil was.’

Avontuur

Opeens klapt hij het zacht lederen hoesje van zijn telefoon open. ‘Die moet ik echt opnemen.’ Een commissaris die blijft bellen en hem dringend wil spreken over Solarus.

Zakenpartner Geerd Schlangen laat ondertussen de fabriekshal zien, een metershoge ruimte waar mannen in klinische kleding bezig zijn om bakken met collectoren te vullen en te testen, waarna ze verscheept kunnen worden. Zevenbergen heeft hij lang geleden leren kennen, zegt hij. Hij was er bij met de ideeënfabriek in Den Dolder, bij Qurius, en ook nu weer. ‘Altijd plezier, veel humor. Wel is hij iets voorzichtiger geworden.’

Solarus heeft alle ingrediënten voor een nieuw zakelijk avontuur, leggen ze later uit. Ze kwamen het bedrijf twee jaar geleden op het spoor op een universiteit in Zweden. Een team van onderzoekers was er al zeven jaar bezig prototypen van de zonnepanelen met de hand in elkaar te zetten. Zevenbergen: ‘Geniale mensen, maar nog geen bedrijf.’ Ze hebben de onderneming opgekocht, naar Venlo gehaald en er een productielijn draaiend gekregen.

Zevenbergen staat op en houdt zijn handen omhoog, zijn vingers in elkaar gehaakt. ‘Ik wil niet te lang achterom kijken, ik wil ondernemen.’

 

Hybride panelen voor stroom én warm water

Wie gaat er nu een zonnepanelenfabriek beginnen vanuit Venlo, terwijl de grote Nederlandse zonnepanelenfabrikanten bijna allemaal door China zijn weggeconcurreerd? ‘Het is puur toeval dat hij hier staat’, zegt Zevenbergen. Een van zijn investeerders, Janssen Logistics, heeft er zijn hoofdlocatie en stelt werknemers ter beschikking.

Solarus is een ‘zonnepanelenboer’ die een nieuwe generatie panelen produceert. Het ‘ouderwetse’ zonnepaneel zet via zonnecellen energie direct om in elektriciteit. In die van Solarus zitten naast de klassieke lichtreceptoren tevens minuscule kanaaltjes met water, dat ook warmte opvangt. Deze zogeheten hybride zonnepanelen produceren daarmee elektriciteit en hitte-energie tegelijk. Ze zijn duurder dan gewone zonnecellen, maar leveren een hoger rendement op.

Via een warmtewisselaar kunnen de panelen een verwarmings- of koelinstallatie van energie voorzien. Je kunt er dus naast je verwarming ook de airco mee aansturen. Solarus is inmiddels Nederlands, maar voortgekomen uit een onderzoeksproject van de Zweedse energiemaatschappij Vattenfall. Sinds 2006 staat het op eigen benen.

Solarus verkoopt de panelen in West-Europa, maar ook een dadelboer in Namibië gebruikt ze voor zijn klimaatsysteem. Het doel van het bedrijf is commercieel en idealistisch. ‘We richten ons tevens op landen met energiearmoede. Die willen we bestrijden’, zegt bestuursvoorzitter Leen Zevenbergen.

Hij produceert de panelen in Venlo en verscheept ze vervolgens naar afnemers tot in Zuid-Afrika en India toe. In die landen sluit Solarus deals met bedrijven die de collectoren ter plaatse installeren en binnenkort tevens assembleren. In een hotel in Kaapstad worden de collectoren gebruikt voor zowel warmwatervoorziening als airconditioning.

Een paneel kost ongeveer 500 euro, in kostprijs ruim het dubbele van een gewoon paneel uit China. Dagelijks gaan er zo’n 70 per container naar hun bestemming. Zevenbergen verwacht volgend jaar voor twintig miljoen euro aan panelen te verkopen, maar echt opboksen tegen het Verre Oosten kan alleen bij een grotere schaal. Zijn plan: een strategische samenwerking met energiemaatschappijen in (sub)tropische landen. ‘Maar dan moet ons bedrijf stevig op poten staan. Daar werken we nu aan.’

‘Dit is een oude droom in de zonne-energiewereld’, zegt UvA-hoogleraar zonne-energie Wim Sinke over de panelen van Solarus. ‘Tot nu toe is het nog niemand gelukt de techniek succesvol uit te voeren. Dit ziet er goed uit. Ik zie dit wel op de Nederlandse daken liggen.”Het is een standaard product met een aantal slimme oplossingen’, zegt hoogleraar zonne-energie Miro Zeman van de TU in Delft. Hij is sceptisch, omdat Solarus concurrentie ondervindt van een andere oplossing. Zeman: ‘De trend die ik de laatste jaren zie, is dat zonne-elektriciteit steeds meer gebruikt wordt in combinatie met het opwarmen van water via een geiser.’

Eric van den Outenaar

De techniek die Solarus gebruikt, is nog niet eerder succesvol toegepast.
De techniek die Solarus gebruikt, is nog niet eerder succesvol toegepast. © Mike Roelofs


Do you want to know more about Solarus? Download our free brochure!